Επικαιρότητα
Άρθρογραφία
Ψυχαγωγία

Ακροβατώντας στις παρυφές του συνδρόμου Mobbing

Η αέναη και ατέρμονη σχέση της εκπαίδευσης στη χειρουργική και του αποχαιρετισμού των Νοσοκομείων

η ανασφάλεια της μοναξιάς σχορετσανίτης κοριτσιάδης

Του Γεωργίου Νικ. Σχορετσανίτη

Πρέπει να ομολογήσω ότι ήταν μια δεκαετία η οποία δεν ήξερες τι υποσχόταν στην αρχή της, ασχέτως αν αποδείχτηκε πολλά, μα τόσα πολλά, υποσχόμενη! Ίσως να μην έδειχνε ολόκληρο το πρόσωπό της στην αρχή, ίσως η ηλικία να μην ήταν ο κατάλληλος παράγων, ή ένας μεταξύ άλλων πολλών, να εκτιμήσει τα μελλούμενα, όσα επρόκειτο να έρθουν αργότερα με ρυθμό κατακλυσμιαίο.

Για όσους, όμως, γεννήθηκαν στη δεκαετία του 1950, η μοίρα αποδείχτηκε ανέλπιστα γενναιόδωρη. Η γενιά μας βίωσε έντονα μεγάλες και έντονες συγκινήσεις, προσωπικές, κοινωνικές και  επαγγελματικές στις επόμενες δεκαετίες. Χρόνια ρομαντισμού, συντροφικότητας, ανιδιοτελούς φιλίας, άδολης συμπόρευσης για μεγάλο χρονικό διάστημα. Ήταν μια γενιά που οραματίστηκε, είχε στόχους, καλλιέργησε ελπίδες σε προσωπικό, ομαδικό, κοινωνικό, οικονομικό, πολιτιστικό επίπεδο, αισθάνθηκε τη βία σε αρκετές μορφές, πάλεψε σε πολλά επίπεδα, κατηγορήθηκε πολλαπλώς, καλώς και κακώς,  αλλά σίγουρα άφησε το στίγμα της στην ιστορία!

Εις τα καθ’ ημάς τώρα! Σε όσους κατάφεραν και συμπλήρωσαν ταυτόχρονα με όλα όσα αναφέρθηκαν προηγουμένως, κάποιες δεκαετίες νοσοκομειακής διαδρομής, έζησαν από πρώτο χέρι, εκ του σύνεγγυς και των έσω, και την  εφαρμογή του Εθνικού Συστήματος Υγείας στη χώρα σε όλες τις παραμέτρους του, κάπου στα μέσα της μακρινής πια δεκαετίας του 1980.

Διήνυσαν αμέτρητες, ατέλειωτες ώρες νοσοκομειακής παραμονής, δίπλα σε καλούς φίλους, συναδέλφους πολλών και διαφορετικών ειδικοτήτων, μικρότερους και μεγαλύτερους, αμφοτέρων των φύλων, κάποιους ικανούς, άλλους αμφίβολης ικανότητας και γνώσεων, συνέπλευσαν με νοσηλευτές, νοσηλεύτριες, φοιτητές, φοιτήτριες και τόσους άλλους εργαζόμενους, με ότι καλό ή κακό συνεπάγεται αυτή η συμβίωση! Και τέλος με τους ασθενείς τους! Από εκεί που άρχιζαν και τέλειωναν όλα!

Η μνήμη έχει καταγράψει ακούραστα πολυποίκιλες νοσοκομειακές εμπειρίες, εξαντλητικά διαβάσματα, πολύωρες ή πολυήμερες ακριβέστερα παραμονές μακριά από την οικογένεια με ότι αμεσοπρόθεσμο ή μακροπρόθεσμο συνεπαγόταν  αυτό, καλοδεχούμενα στην αρχή ξενύχτια, σκληρές ώρες μάθησης αλλά και διδασκαλίας. "Τριών έφη δείν παιδεία, φύσεως, μαθήσεως, ασκήσεως", έλεγε ο μεγάλος μας Σταγειρίτης φιλόσοφος Αριστοτέλης, όπερ εστί μεθερμηνευόμενον στην νεοελληνική "η εκπαίδευση απαιτεί φυσικά προσόντα, μελέτη και βεβαίως εξάσκηση".

Εάν μεταφέρουμε τα παραπάνω στις χειρουργικές ειδικότητες, εκεί ισχύουν σε μεγαλύτερο βαθμό και μεγαλείο. Θα γινόμουν κουραστικός σε αρκετούς εάν επαναλάμβανα όσα μας άφησε παρακαταθήκη  ο Ιπποκράτης για τη σχέση και τους δεσμούς που αναπτύσσονται και πρέπει να γίνεται κάτι τέτοιο, μεταξύ εκπαιδευτή και εκπαιδευόμενου, τουλάχιστον για αυτούς που είναι γνώστες των σχετικών παραμέτρων και των ιδιαίτερων λεπτομερειών που τις συνοδεύουν.

"Χαίρε τοις ελέγχουσι σε μάλλον ή τοις κολακεύουσιν", είπε πολλά χρόνια πριν ο Πυθαγόρας. Η χειρουργική εκπαίδευση όμως, αρκετά συχνά ακροβατούσε επικίνδυνα στις όχθες του συνδρόμου Mobbing το οποίο ενείχε εξ ορισμού και, ειρήσθω εν παρόδω, περιλαμβάνει μια κάπως απαξιωτική, αλαζονική συμπεριφορά του μεγαλύτερου, δηλαδή του εκπαιδευτή, στον μικρότερο, ήτοι τον ειδικευόμενο. "Μην προσπαθήσεις να κάνεις τον εκπαιδευόμενό σου κατ’ εικόνα και κατ’ ομοίωσή σου. Χρέος σου είναι να του διδάξεις τη σωστή χειρουργική κίνηση και άστον να την εκτελέσει κατά το θέλημα της ψυχής του", διαβάζω πεταχτά σε μια σελίδα του βιβλίου του συναδέλφου που ανεβαίνει καλεσμένος στο βήμα, με κατάφωρη συγκίνηση που γίνεται αντιληπτή από οποιονδήποτε τον παρατηρεί.

... Αργά το βράδυ, κάπου στα μέσα Δεκεμβρίου του προηγούμενου πια χρόνου, σε μια άψογη αισθητικά ημιυπόγεια αίθουσα της Στοάς του Βιβλίου, στο κέντρο της Αθήνας. Παρουσιάζονται μερικά βιβλία του εκδοτικού οίκου "ΒΗΤΑ Ιατρικές Εκδόσεις", από σχετικούς ειδήμονες στο ευρύ κοινό, αλλά βασικά ιατρικό και μερικών παρεμφερών επαγγελμάτων. Καθόμουν δίπλα-δίπλα με τον καλό φίλο Σταύρο Ζαχαρόπουλο του ομώνυμου εκδοτικού οίκου της Αθήνας, παρατηρώντας τον να προσπαθεί να πει χαμηλόφωνα κάτι που να ταίριαζε με τη συγκεκριμένη περίσταση. Το βιβλίο που παρουσιαζόταν είχε τον τίτλο "Η ανασφάλεια της μοναξιάς" και υπότιτλο "Προετοιμάσου για τη στιγμή που θα βρεθείς μόνος σου φίλε μου".

Συγγραφέας του ο οδεύων προς το βήμα και τη σύνταξη, χειρουργός ουρολόγος Σωτήρης Κοριτσιάδης.  Προσπαθεί να αναλύσει την πορεία του μέσα στα Νοσοκομεία, κάτι κοινότυπο ίσως για τους περισσότερους, αλλά ο αντικειμενικός στόχος του βιβλίο του είναι ο ειδικευόμενος γιατρός.

Περιλαμβάνει μικρά κείμενα, καλόπιστες συμβουλές προς μεγαλύτερους σε ηλικία και νοσοκομειακή ιεραρχία αλλά κυρίως και προς μικρότερους, κάποιες φιλοσοφικές του αναζητήσεις, απόψεις για το μεγαλείο και την εξάσκηση της ιατρικής επιστήμης και ειδικότερα των χειρουργικών ειδικοτήτων, τις σχέσεις με το νοσηλευτικό προσωπικό, και βασικά την ιερή σχέση με τους ασθενείς. Είναι φανερό όμως, ότι τελικά θέτει και ορίζει κάποια χρονοδιαγράμματα στη ζωή ενός χειρουργού, επαγγελματική και προσωπική.

Κάποιες φορές δε λείπει η υφέρπουσα μοιρολατρική άποψη των πραγμάτων έξυπνα επιχρυσωμένη πάντοτε, άλλες η επικίνδυνη, η ύποπτη, κι ακόμα η τρομερή, όταν ενώπιος ενωπίω, μόνος απέναντι σε μία απαραίτητη, επιτακτική καλύτερα, λήψη κρίσιμων ταχύτατων αποφάσεων: "Προετοιμάσου για τη στιγμή/που θα βρεθείς μόνος σου!/Μόνος σου να αποφασίζεις/Μόνος σου να παίρνεις την ευθύνη/ Μόνος σου να κάνεις αυτοκριτική/Μόνος σου να πληγώνεσαι ή να χαίρεσαι από το αποτέλεσμα της απόφασής σου/Προετοιμάσου από τώρα για αυτήν τη στιγμή/Έχεις χρόνο".

Τα λόγια του βγαίνουν αυτόματα με μια κάποια προσποιητή δόση ψύχραιμης "χειρουργικής αδιαφορίας", παρατηρεί το ακροατήριο, βλέπει συναδέλφους του, τον αντικαταστάτη μετά την αναχώρησή του, μερικούς μικρότερους, νοσηλευτικό και ίσως άλλο προσωπικό που εγώ δε γνώριζα, κι είναι βέβαια σίγουρο ότι βλέποντας κάθε ένα απ’ αυτούς σκεφτόταν και παλινδρομούσε πολλά χρόνια πίσω, κάθε βλέμμα οδηγούσε σε συγκεκριμένες χρονικές περιόδους, δεκαετίες, χρόνια, εποχές, φορτίζοντας εμφανώς κάποιες του ματιές, χειρονομίες, ή στάσεις του σώματός του. 

Παρατηρώ μια στιγμή μια άλλη σελίδα του βιβλίου του και ξαφνικά το ακροατήριο. Κάπου έγραφε:

"Το τελευταίο κομμάτι του ταξιδιού μου
Προς την Ιθάκη.
Οι σύντροφοί μου;
Μια ομάδα νεώτερων συναδέλφων μου.
Το καράβι μου;
Μια μικρή ιδιωτική κλινική.
Η Ιθάκη μου;
Η επιστροφή μου στο φυσικό μου περιβάλλον.
Το Νοσοκομείο".

Αυτά φευ, από κάποια προηγούμενη έκδοση του βιβλίου του, σαφώς μικρότερη σε όγκο και μάλλον εμβάθυνση, όταν είχε τη θεωρητική διαβεβαίωση και τη σιγουριά ότι θα γύριζε πάλι στις γνώριμες ηδονικές γωνιές του  νοσοκομείου του, δίπλα στους γιατρούς του από τους οποίους έπαιρνε αλλά και έδινε κουράγιο και θάρρος για παραπέρα. Ξανακοιτώντας γύρω είδα καταφανώς ότι μάλλον απουσίαζαν προκλητικά οι νεώτεροι, οι ειδικευόμενοι γιατροί της Κλινικής του. Ήταν προφανές, σκέφτηκα! Θα ήταν απασχολημένοι με κάποια πολυάσχολη και κοπιαστική εφημερία στο νοσοκομείο τους, αλλά σίγουρα πολλοί από αυτούς θα σκέφτονταν τον διευθυντή τους που τους αποχαιρετούσε, σπάζοντας έτσι μόνο συμβολικά τη αέναη και ατέρμονη σχέση της όλης διαδικασίας εκπαίδευσης στη χειρουργική και του αποχαιρετισμού μιας ολόκληρης ζωής στα νοσοκομεία!

Βιβλιογραφικές αναφορές

-  Κοριτσιάδης Σωτήρης: Η ανασφάλεια της μοναξιάς. Προετοιμάσου για τη στιγμή που θα βρεθείς μόνος σου φίλε μου. ΒΗΤΑ Ιατρικές Εκδόσεις. Γ’ Έκδοση. 2012. Αθήνα.

-  Tonini S., Lanfranco A., Dellabianca A., Lumelli D., Giorgi I., Mazzacane F., Fusi C., Scafa F., Candura S.M.: Work-related stress and bullying: gender differences and forensic medicine issues in the diagnostic procedure. J.Occup.Med.Toxicol. 2011;16;6(1):29.

* Ο Γεώργιος Νικ. Σχορετσανίτης είναι Διευθυντής Χειρουργικής στο Παν/κο Νοσοκομείο Ηρακλείου