Επικαιρότητα
Άρθρογραφία
Ψυχαγωγία

Μια "γεύση" από ... ζουρκχανέ (zourkhaneh)

Προδημοσίευση κειμένου από το νέο βιβλίο του Γ.Σχορετσανίτη "Στη ...σιωπηρή Ζωροαστρική πόλη της Γιαζντ", που θα κυκλοφορήσει ηλεκτρονικά τις επόμενες ημέρες.

ζουρχανέ γυμναστήριο σχορετσανίτης προδημοσίευση βιβλίο

"Αν τον καθοδηγείς με κυβερνητικά διατάγματα
Αν τον πειθαρχείς με ποινές
Ο λαός προσπαθεί απλώς να τα αποφύγει.
Αν τον καθοδηγείς με την αρετή
Αν τον πειθαρχείς με τις Τελετές
Όχι μόνο αισθάνεται ντροπή,
αλλά και συμμορφώνεται αυθόρμητα’’

Κομφούκιος, Τα ανάλεκτα

Του Γεωργίου Νικ. Σχορετσανίτη

Περασμένες επτά, στην κεντρική πλατεία της πόλης Γιαζντ. Σχετικά μάλλον καλός καιρός για τα δεδομένα της φθινοπωρινής ετούτης εποχής. Τα καταστήματα της πόλης στις πλατείες, στους κεντρικούς δρόμους, στις παρόδους και στα στενοσόκακα κλείνουν ήδη σιγά-σιγά τις πόρτες και τις βιτρίνες τους. Οι ιρανοί φίλοι είναι κατηγορηματικοί και επιμένουν και σ’ αυτό το συγκεκριμένο θέμα. Κρίνουν την επίσκεψη ενός Ζουρχανέ(Zurkhaneh) στις ώρες λειτουργίας του, απολύτως επιβεβλημένη. Μέσα σε ένα στενό μισοσκότεινο δρομάκι, λίγο πιο πέρα από το μεγάλο τζαμί.

Το μαντεύεις από τα λιγοστά φώτα του σε σύγκριση με τα σβησμένα των παρακείμενων κτισμάτων, την ξεθωριασμένη πινακίδα που μαρτυρεί την ύπαρξη του εν λόγω γυμναστηρίου πάνω στην οποία απεικονίζονται κάτι έγχρωμες καρικατούρες που θυμίζουν αθλητές, δύο τρία άτομα σχετικά νέα που συζητούσαν μάλλον χαμηλόφωνα, την ανοιχτή μισοξεχαρβαλωμένη ξύλινη πόρτα. Μπαίνω αργά προς τα μέσα. Στον τοίχο η χάρτινη πινακίδα και η προειδοποίηση είναι εκ προοιμίου αρκούντως σαφής! Μεταφράζω: "Να μπαίνετε μέσα και να είστε καλυμμένοι σύμφωνα με τις επιταγές του Ισλάμ".

Ένα χαμηλωμένο φως και ένας ορθογώνιος καθρέφτης συμπληρώνουν το ντεκόρ του χολ. Από κάτω ένας νιπτήρας και μια βρύση με τρεχούμενο νερό που έσταζε λίγο αλλά σταθερά. Στην αριστερή μεριά μια κυκλική πετρόχτιστη εύκολη σκάλα. Κατεβαίνω αργά. Βρώμικα μάλλον, αλλά ανεκτά. Στο βάθος σε λίγα μέτρα, μια ανοιχτή πόρτα, κοντή για τα δεδομένα του μέσου ατόμου, οδηγεί εύκολα στη μεγάλη μυστικιστική στρόγγυλη αίθουσα.ζουρκχανέ σπίτι της δύναμης γιαζντ

Στην πραγματικότητα σημαίνει το Σπίτι της Δύναμης. Είναι το zurkhaneh, zorkhana ή zourkhaneh, ένα χαρακτηριστικό παραδοσιακό γυμναστήριο των αστών όχι μόνο του Ιράν αλλά και των παρακειμένων χωρών, του Αζερμπαϊτζάν, του Ιράκ, του Αφγανιστάν και της Τουρκίας.

Είχα ανατρέξει προηγουμένως στις ξεθωριασμένες σημειώσεις μου γι’ αυτό το παραδοσιακό άθλημα του Ιράν. Ιστορικά το Zurkhaneh, αποτελείται από ένα οκταγωνικό πιτ ένα μέτρο βαθύ, με δάπεδο συνήθως από πηλό. Οι ασκήσεις εδώ εκτελούνται ομαδικά και συνδυάζουν τη φυσική δύναμη και την ευελιξία παράλληλα με το σεβασμό των παραδοσιακών, ηθικών και δεοντολογικών κανόνων της χώρας.

Το παιχνίδι αλλάζει σταδιακά, εξελίσσεται, η διαδικασία της απόκρυφης μυσταγωγίας προσαρμόζεται απόλυτα με τους ήχους ενός τυμπάνου που χειρίζεται ένας οδηγός ή morshed, ο οποίος κάθεται σε ένα υπερυψωμένο σημείο και σε περίοπτη θέση μέσα στην αίθουσα των αθλημάτων.  

Το Zurkhaneh, είναι κάτι περισσότερο από ένα μέρος αφιερωμένο στη σωματική άσκηση.Το zurkhaneh με τα μυσταγωγικά ετούτα αθλήματα, έχει τις ρίζες του στην προϊσλαμική ιρανική κουλτούρα. Μετά την αραβική κατάκτηση, η πρακτική του θεωρήθηκε παράνομη, όπως κι άλλα πολλά άλλωστε, γιατί εθεωρείτο ότι αντιπροσωπεύει κάποια μορφή πολιτιστικής αντίστασης του λαού του Ιράν στο μελλοντικό γίγνεσθαι. Με την πάροδο του χρόνου όμως, συνδέθηκε πάλι με τους προφήτες, τους ιμάμηδες, τους απλούς ανθρώπους, τον σιιτισμό και τον ισλαμικό πολιτισμό γενικότερα.

Η κορύφωση του αθλήματος τοποθετείται στη δυναστεία των Σαφαβιδών. Στις αρχές πάντως του εικοστού αιώνα, παρά τα ομολογουμένως πολλαπλά προβλήματα που κατά καιρούς ενέσκηψαν απειλητικά ακόμα και για την περαιτέρω λειτουργία των zurkhaneh, άρχισε να εμφανίζεται ανανεωμένο το ενδιαφέρον των περισσότερων Ιρανών για την όλη τελετουργία των γυμναστηρίων τύπου zurkhaneh. Σήμερα η πρακτική του Varzesh-e Pahlavani, όπως ονομάζεται, στα zurkhaneh, είναι ακόμα ζωντανή στις συνοικίες και τα σοκάκια της Τεχεράνης, του Ισφαχάν, της Γιαζντ και σε πολλές άλλες βέβαια μικρότερες πόλεις του Ιράν. Υπάρχουν ακόμα θεσμοθετημένα εθνικά, αλλά και διεθνή πρωταθλήματα τα τελευταία χρόνια για το συγκεκριμένο άθλημα, που οργανώνονται με επίσημο τρόπο σε αυτές τις πόλεις και χώρες και σε τακτά χρονικά διαστήματα.

ζουρκχανέ σπίτι της δύναμης γιαζντΦυσικά οι χώρες που συμμετέχουν είναι οι γνωστές πέριξ του Ιράν, αν και κατά καιρούς εμφανίστηκε μεμονωμένα το άθλημα και σε πόλεις και χώρες που δεν θα περίμενε κανένας, όπως στο Λονδίνο για παράδειγμα, προφανώς από Ιρανούς κατά κύριο λόγο μετανάστες.

Μέχρι τα μέσα του 20ου αιώνα, το zurkhaneh συνδεόταν κυρίως με την πάλη των αθλητών και προσομοίαζε έτσι με τους τεκέδες (tekkes) των παλαιστών στην Τουρκία, τα harkanasτου Αφγανιστάν και τα akharasτης Ινδίας. Κάτι που αποδεικνύει την κοινή αγωνιστική παράδοση σε διαφορετικούς πληθυσμούς και άλλων μουσουλμανικών βέβαια χωρών.

Τα παραδοσιακά zurkhaneh ή zurkana αποτελούνταν πάντοτε από ένα περίτεχνο κτίριο του οποίου η αρχιτεκτονική ομοίαζε με εκείνη των δημόσιων λουτρών κοντά στα οποία συχνά ευρίσκονταν.

Η κύρια αίθουσα ήταν σχεδόν πάντα ελαφρώς βυθισμένη κάτω από την επιφάνεια του δρόμου, κι αυτό για την παροχή και διατήρηση προφανώς σταθερής και κάπως χαμηλής θερμοκρασίας στο εσωτερικό του η οποία θα εμπόδιζε την εφίδρωση των αθλητών, αλλά η οροφή είχε μερικά διάφανα παράθυρα και προσέφερε μια υποψία ηλιακού φωτός κατά τη διάρκεια της ημέρας. Η πρόσβαση στην κύρια αίθουσα ήταν δυνατή μόνο μέσω μιας χαμηλής πόρτας, αναγκάζοντας όλους τους επισκέπτες και τους αθλητές να σκύβουν δεόντως όταν περνούσαν στον εσωτερικό χώρο.

Μπαίνω προσεκτικά στην αίθουσα. Το κτίριο εσωτερικά είναι κυκλικό και όσο προχωράει το βλέμμα προς τα πάνω μικραίνει σε διάμετρο,ζουρκχανέ σπίτι της δύναμης γιαζντ με απλή τούβλινη επένδυση στους τοίχους, μέχρι πολύ ψηλά που καταλήγει σε ένα διαφανές παράθυρο. Στο κέντρο της αίθουσας βρίσκεται μια εξαγωνική βυθισμένη περιοχή (gowd) βάθους ενός μέτρου περίπου μέσα στην οποία λαμβάνουν χώρα οι ασκήσεις.

Η πάλη απαιτούσε στο δάπεδο της αρένας, μια μαλακή επιφάνεια η οποία καλυπτόταν αρχικά με φρύγανα, στη συνέχεια με τέφρα και τελικά με ένα στρώμα αργίλου γης, κάτι το οποίο σταδιακά κι αυτό αντικαταστάθηκε με λινέλαιο ή από ξύλινες γυαλισμένες σανίδες τελευταία.

Η περιοχή της πάλης περιβάλλεται από τις θέσεις των θεατών, απλές καρέκλες και από τα ράφια πάνω στα οποία βρίσκονται τα όργανα της άσκησης. Προχωρώ προς τα δεξιά και κάθομαι σε μια καρέκλα. Δίπλα μου άλλοι άντρες, ιρανοί σίγουρα. Μερικοί, λίγοι Ευρωπαίοι, διακρίνονται απελπιστικά εύκολα μέσα στον συρφετό.

Οι τοίχοι είναι διακοσμημένοι με φωτογραφίες παλιών αθλητών του γυμναστηρίου ετούτου και των γνωστών πια θρησκευτικών ηγετών του Ιράν και κορνιζωμένα κείμενα που δεν καταλαβαίνω. Σε ιδιαίτερα σημαντική θέση δίπλα μου το υπερυψωμένο και διακοσμημένο κάθισμα, το sardam, το οποίο προορίζεται για τον άνθρωπο που συνοδεύει τις ασκήσεις με τα ρυθμικά τύμπανα και τις ψαλμωδίες από την περσική ποίηση. Ποιήματα των Σααντί, Χάφεζ, Ρουμί, Φερντούσι, αλλά και από άλλους κλασσικούς σπουδαίους πέρσες ποιητές, ακούγονται σε διάφορα στάδια της τελετής.

Από τις αρχές του 20ου αιώνα, ο ντράμερ αποκαλείται και οδηγός ή διευθυντής (morsed), ένας τίτλος που δινόταν συνήθως, αλλά όχι πάντοτε, στο αρχαιότερο μέλος της ομάδας. Οι αθλητές σ’ αυτό το χώρο εδώ, έπρεπε να είναι ξυπόλητοι και γυμνοί από τη μέση και πάνω. Στην πάλη, φορούσαν δερμάτινα κοντά πανταλόνια μέχρι το γόνατο, που μερικές φορές ήταν κεντημένα.

ζουρκχανέ σπίτι της δύναμης γιαζντΜε την είσοδο στον αγωνιστικό χώρο, οι αθλητές δείχνουν τον σεβασμό τους στον προσφιλή χώρο, με μια επίκυψη, ένα φιλί στο έδαφος και στη συνέχεια σηκώνοντας φέρνουν τα δάχτυλά τους στα χείλη. Άτομα όλων των ηλικιών βρίσκονται τώρα μέσα, από τη δεκαετία των είκοσι μέχρι αυτή των εβδομήντα.

Έχουν φορεμένα τα πανταλονάκια τους με μια δερμάτινη ζώνη στη μέση, τις απλές φανέλες τους και προθερμαίνονται αργά και σταθερά. Μέσα στην αίθουσα απέχουν όλοι από το φαγητό, το ποτό, το κάπνισμα, το γέλιο ή την συνομιλία μεταξύ τους.

Μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 1920, οι άνδρες πήγαιναν στο γυμναστήριο το πρωί μετά από πρωινή προσευχή, με εξαίρεση κατά τη διάρκεια του Ραμαζανιού, που οι αγώνες πραγματοποιούνταν το απόγευμα. Αργότερα οι απογευματινές συναντήσεις, έγιναν ο κανόνας.

Τα φώτα είναι ήδη χαμηλά σε ένταση. Η αίθουσα έχει σχεδόν γεμίσει. Πολλοί κάθονται κάτω σταυροπόδι, μπροστά απ’ τις περιορισμένες αριθμητικά, ούτως ή άλλως, καρέκλες. Παρατηρώ πως και οι ιρανές γυναίκες με τα τσαντόρ τους είναι τώρα ευπρόσδεκτες εδώ. Έρχονται όμως με την απαραίτητη συνοδεία των αντρών της οικογένειες. Δεν δείχνουν διατεθειμένες να καθίσουν σε μερικές λιγοστές άδειες θέσεις, δίπλα μου.

Προτιμούν να μείνουν κι αυτές μαζί με πολλούς άλλους στο δάπεδο που διακοσμείται από πάμπολλα χαλιά διαφόρων τύπων και χρωμάτων, βρώμικα κατά κύριο λόγο, δίπλα και πίσω από έναν άντρα που τις συνόδευε. Η δαιμονισμένη μουσική, η εκκωφαντική φωνή του νεαρού οδηγού-διευθυντή και ο ρυθμός του τυμπάνου γεμίζουν την αίθουσα σταδιακά με τη βοήθεια των ενισχυμένων ηλεκτρικών μεγαφωνικών εγκαταστάσεων. Ενδιάμεσα διακόπτονται από τον ήχο μικρής καμπάνας.

Ο οδηγός της όλης διαδικασίας είναι σχετικά μικρός σε ηλικία παρά την παράδοση που ήθελε ηλικιωμένα άτομα και συνήθως τους αρχαιότερους. Ήδη ψέλνει ενδιάμεσα μερικές μελωδίες, τις οποίες φυσικά ουδόλως κατανοώ.

Οι ασκήσεις παρατηρώ λαμβάνουν χώρα με μια συνήθως τυπική σειρά, και οδηγούνται από τον μεγαλύτερο και αρχαιότερο παρόντα αθλητή, τον ονομαζόμενο miandar. Πρέπει να είναι λογικά πάνω από εβδομήντα ετών. Στητός, καλά γυμνασμένος, σοβαρός με γκρίζα μαλλιά.

Μετά από κάποιες ασκήσεις γυμναστικής για προθέρμανση, αρχίζουν να σηκώνουνβαριές ξύλινες σανίδες για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα, ενώ άλλοι έκαναν πουσάπς συνοδεύοντας τον οδηγό στις φωνές και τις ψαλμωδίες. Στη συνέχεια αναλάμβαναν εκ περιτροπής να στροβιλίζονται γρήγορα γύρω από τον άξονά τους στο κέντρο του αγωνιστικού χώρου, μετά σήκωναν κάτι βαριά ξύλινα κατασκευάσματα, σαν κολοκύθες στο σχήμα, κι αργότερα αρμαθιές από βαριά σιδερένια τόξα και δαχτυλίδια πάνω απ’ τα κεφάλια τους.

Παραδοσιακά η πάλη επέζησε σε μια εκσυγχρονισμένη βέβαια μορφή με το όνομα "πάλη Phlavani", αλλά έχασε τη σύνδεσή της όμως με το αρχικό zurkhaneh όπου τώρα σπάνια διδάσκεται. Από ιστορική άποψη, κάποτε οι αθλητές χωρίζονταν σε διάφορες θέσεις και βαθμούς με αύξουσα σειρά αρχαιότητας. Οι αρχάριοι, οι λίγο προχωρημένοι και οι αρκετά παλιοί. Σταδιακά όμως οι βαθμοί έπεσαν σε αχρηστία και αντικαταστάθηκαν από τις συνήθεις στα πρότυπα των διεθνών κατηγοριών πάλης. Οι πρακτικές και τα τελετουργικά του zurkhaneh είναι διαποτισμένα με το συμβολισμό των δώδεκα ιμάμηδων και τη λατρεία του πρώτου σιίτη ιμάμη. Σημαντικό ρόλο στην όλη διαδικασία παίζουν οι συχνές διακοπές από τις επικλήσεις του Αλλάχ.

Παραδοσιακά ένας άντρας για να εισέλθει στο χώρο έπρεπε να είναι καθαρός, ενώ απαγορεύονταν η είσοδος στις γυναίκες, στους μη μουσουλμάνους και στα αγόρια πριν την εφηβεία.

Παρά τη συγγένειά τους με τον σιιτισμό, το zurkhaneh εξαπλώθηκε στους Σουνίτες του Κουρδιστάν τον 18ο αιώνα, ενώ στα μέσα του 20ού αιώνα υπήρχαν μερικά στην Τεχεράνη, τη Σιράζ και τη Γιαζντ, προσαρμοσμένα αναλόγως των τοπικών συνθηκών. Η καταγωγή τους καλύπτεται από αδιαφανή πέπλο μυστηρίου. Το λεξιλόγιο και το ήθος, παραπέμπει κατά μια έννοια στο σουφισμό. Δεδομένου ότι η πάλη έχει μακριά παράδοση στη δυτική και κεντρική Ασία, είναι πολύ πιθανό ότι κάποια στιγμή οι παλαιστές κατά τον 14ο ή τον 15ο αιώνα, να σχημάτιζαν συντεχνίες και να υιοθετούσαν στην πρακτική τους, τελετουργικά του σουφισμού. Οι παλαιστές και αθλητές ήταν κυρίως διασκεδαστές με χαμηλή κοινωνική θέση και έτσι ίσως η ενασχόληση αυτή με το άθλημα να ήταν μια προσπάθεια να αποκτήσουν μεγαλύτερη κοινωνική αποδοχή και σχετική ευπρέπεια.

Ενώ οι αναφορές στην πάλη και τους παλαιστές βρίσκονται σχετικά εύκολα στην περσική λογοτεχνία, η παλιότερη γνωστή αναφορά εμφανίζεται σε ένα κείμενο της εποχής των Σαφαβιδών. Αυτό δείχνει ότι το zurkhaneh εμφανίστηκε για πρώτη φορά μάλλον στο πλαίσιο εκείνης της δυναστείας, κι έτσι θα μπορούσε ίσως να εξηγηθεί η στενή σχέση μεταξύ τους και η πολύενεργός συμμετοχή των μελών των γυμναστηρίων στις θρησκευτικές πομπές της Ασούρα.

Ο πρώτος ταξιδευτής από τη Δύση που περιέγραψε έναzurkhaneh, ήταν ο JeanChardin,  ο οποίος παρατήρησε στα 1670: "…Η πάλη είναι η άσκηση των aτόμων της κατώτερης τάξης και σε γενικές γραμμές μόνο τα άτομα που είναι άπορα λαμβάνουν μέρος σ’ αυτό το άθλημα. Ονομάζουν το μέρος όπου μαζεύονται για να παλέψουν Zour Kone, που σημαίνει το Σπίτι της Δύναμης. Έχουν τέτοια μέρη σε όλες τις επαρχίες και πόλεις, για να εξασκούνται οι παλαιστές και να παρακολουθούν οι άνθρωποι…".

Ένα αιώνα αργότερα ο Γερμανός μαθηματικός, εξερευνητής και χαρτογράφος Carsten ή Karsten Niebuhr (1733 – 1815), γνωστός για τα ταξίδια του στην αραβική χερσόνησο, περιέγραψε τα Σπίτια της Σοφίας και ακόμα προέβη σε γραφική παράσταση ενός εξ αυτών.

Σ’ αυτή την αναπαράσταση, φαίνονται μουσικοί που συνοδεύουν τις ασκήσεις, μια πρακτική που είναι ακόμη κοινή στις εκδηλώσεις λαϊκής πάλης σε όλη τη Δυτική Ασία, αλλά και τα Βαλκάνια τελευταία, αλλά ετούτο το γεγονός έχει εξαφανισθεί από την Περσία, ίσως λόγω της ιδιόρρυθμης αποστροφής των Σιιτών από τη μουσική.

Οι κυβερνήτες της δυναστείας των Χαζάρων της Περσίας ήταν ενθουσιώδεις προστάτες της πάλης, με αποτέλεσμα το zurkhaneh να δοκιμάσει πραγματική άνθηση κατά τον 19ο αιώνα. Ήταν ενσωματωμένο στην κοινωνική δομή των πόλεων και αποτελούσε σημαντικό μέρος της ζωής της κοινότητας.

Το 1865 ο γιατρός της αυλής του Σάχη Naseral Din, έγραφε: "δεδομένου ότι στα zurkhaneh σύχναζαν πολλοί έκλυτοι και περίεργα χαρούμενοι τύποι, οι νεαροί άντρες των καλών οικογενειών δεν πήγαιναν εκεί". Ωστόσο, πολλοί μεγάλης ηλικίας άντρες συμμετείχαν στις ασκήσεις, εξέλιξη που έφτασε στο αποκορύφωμά της στο πλαίσιο της βασιλείας του παραπάνω Σάχη (1848-1896), όταν ένας σεβαστός αριθμός πολιτικώνκαι προσωπικοτήτων έχτισε ιδιωτικάτέτοια γυμναστήρια zurkhaneh. Με την έλευση της Συνταγματικής επαναστάσεως στα 1905-1906, η βασιλική πατρωνία αυτών των γυμναστηρίων σταμάτησε. Αυτό απετέλεσε ένα σοβαρό πλήγμα και τα zurkhaneh ξανάγιναν χαρακτηριστικό γνώρισμα των χαμηλότερων κοινωνικά τάξεων και μόνο.

Οι πρωτοπόροι της σύγχρονης φυσικής αγωγής στην Περσία δεν είχαν κανένα σεβασμό για τις ασκήσεις στα zurkhaneh και τα αγνόησαν πλήρως στη σύνταξη των εκπαιδευτικών προγραμμάτων για τα καινούργια σχολεία της Περσίας.

Στη δεκαετία του 1920 και του 1930, πολυάριθμα άρθρα εμφανίστηκαν στον Περσικό τύπο που έβαλαν κατά του θεσμού σε πολλά σημεία. Πρώτον ότι τα μέλη τους ήταν ηθικά διεφθαρμένα, στηριζόμενα σε μεμονωμένα και άτυχα περιστατικά μεταξύ κάποιων αθλητών. Άλλο επιχείρημα ήταν ότι οι ασκήσεις δεν ικανοποιούσαν όλες τις σύγχρονες ανάγκες των ομαδικών αθλημάτων. Και τέλος ότι τα γυμναστήρια αυτά είχαν ανεπαρκή εξαερισμό κι ο αέρας ήταν ανθυγιεινός. Δεν ήταν βεβαίως κάτι καινούριο ή πρωτόγνωρο αυτή η παρατήρηση. Μια εμπεριστατωμένη έρευνα που έλαβε χώρα στην Τεχεράνη το 1947, έδειξε ότι τα zurkhaneh ήταν γενικώς στενά και σκοτεινά από την έλλειψη επαρκούς ηλιακού φωτός. Ο αέρας ήταν βαρύς και υγρός και συνεχώς δηλητηριαζόταν και μολυνόταν από τη μυρωδιά του μονοξειδίου του άνθρακα που έβγαζαν τα μισοσβησμένα μαγκάλια και οι πολυάριθμες λάμπες που έκαιγαν βενζίνη.

Επιπλέον, η δυσωδία από τις τουαλέτες οι οποίες βρίσκονταν εντός του κτιρίου, μαζί με τα άπλυτα και βρώμικα χαλιά, συνέβαλαν αθροιστικά στην κακοσμία του αέρα στο εσωτερικό των γυμναστηρίων αυτών. Και σαν να μην έφτανε αυτό τα τσιγάρα των θεατών εκείνη την εποχή έκαναν την κατάσταση επικίνδυνη για τους πνεύμονες και την υγεία αθλητών και παρευρισκομένων.

Τα zurkhaneh διεσώθησαν στην κυριολεξία κατά τις εθνικές εκδηλώσεις και εορτασμούς για τα χίλια χρόνια από την γέννηση του Φιρντούσι, το καλοκαίρι του 1934. Τότε οι ασκήσεις και επιδείξεις των γυμναστών εντυπωσίασαν το κοινό και ως εκ θαύματος, η κατάσταση και η γενικότερη άποψη των Ιρανών περί του zurkhaneh αντιστράφηκαν. Πνευματικοί ιρανοί πήραν ενεργό θέση στο θέμα και πολλοί υποστήριξαν ότι το zurkhaneh έλκει την καταγωγή του από τις υπόγειες και μυστικές δραστηριότητες και την αντίσταση των Περσών εναντίον των Αράβων και αργότερα των Μογγόλων εισβολέων, κάτι που έθιξε αποτελεσματικά το φιλότιμο και τις ευαίσθητες χορδές του πατριωτισμού των απογόνων των Περσών.

Ενώ σε ορισμένες πόλεις, όπως το Ισφαχάν, το Κασάν και την Κομ, υπήρχαν γυμναστήρια-κληροδοτήματα, μέχρι τη δεκαετία του 1960, τα περισσότερα ανήκαν σε ιδιώτες οι οποίοι χρέωναν τους αθλητές ένα συμβολικό συνήθως τέλος χρησιμοποίησης. Στη δεκαετία του ’70, πολλά ιδιωτικά έκλεισαν αφού δεν ήταν κερδοφόρα και τη θέση τους πήραν μεγάλες ιδιωτικές και κρατικές επιχειρήσεις. Μετά την Επανάσταση του 1978-79, οι αρχές της Ισλαμικής Δημοκρατίας υπογράμμισαν κατηγορηματικά τον ισλαμικό χαρακτήρα του zurkhaneh και προσπάθησαν να το διαδώσουν πάλι. Επετράπη στα αγόρια να παρευρίσκονται, αλλά όχι στις γυναίκες, ενώ οι αθλητές φόρεσαν μπλουζάκια. Τον τελευταίο καιρό επετράπη η είσοδος όπως βλέπω απόψε εδώ και στις γυναίκες!

Δίπλα μου ένας αξιωματούχος σίγουρα του γυμναστηρίου ετούτου σπάει εδώ και πολλή ώρα υπομονετικά με μια μυτερή σιδερένια τανάλια γιγάντια κομμάτια ζάχαρης σε πολλά μικρότερα! Είναι τα κομματάκια αυτά που θα μας χρειασθούν για το τσάι που ήδη ήρθε σε μικρά ποτήρια, από έναν ξυπόλητο νεαρό πάνω σε μεγάλο δίσκο και χορηγήθηκε δίκην φαρμακευτικής συνταγής σε όλους ανεξαιρέτως τους λιγοστούς, σχετικά, θαμώνες ετούτης της αίθουσας. Λίγο πιο πριν, φρόντισαν δεόντως να με ενημερώσουν με νόημα ότι πρέπει να βγάλω τα παπούτσια μου και να τα τοποθετήσω στην ειδική ξύλινη θήκη στην άκρη της αίθουσας, κοντά στην είσοδο.

Οι περισσότεροι αθλητές τέλειωσαν τώρα με τις ασκήσεις τους, ομαδικές και ατομικές. Τα μάτια τους σαν να πήραν κάτι από την μυσταγωγία του παραδοσιακού αθλήματος, σαν να ήρθαν πιστοποιημένα πιο κοντά στο Θείο την ώρα που στροβιλίζονταν πέριξ του εαυτού τους σε ατομικό επίπεδο και ανέβαιναν αργά αλλά σταθερά, σε κάποιο άλλο μυστικιστικό τώρα επίπεδο!

Ο ιδρώτας που τρέχει και γυαλίζει στα μέτωπά τους και το απλανές βλέμμα τους, είναι το καλύτερο πιστοποιητικό της αποψινής συμμετοχής τους σ’αυτή τη ιερή προσέγγιση του θείου. Εκτός από αυτό το πιστοποιητικό βέβαια που βγάζει από μια θήκη στον τοίχο και κρατάει στο χέρι του ο διπλανός μου ηλικιωμένος ιρανός!

Σε λίγο εναποθέτει το ταψί με τη μεγάλη άσπρη ζάχαρη στην άδεια καρέκλα δίπλα μου, φοράει τα παπούτσια του πρόχειρα χωρίς να δέσει τα κορδόνια τους, κατευθύνεται αργά και με στητά βήματα προς το κέντρο του χώρου, κατεβαίνει στο κατώτερο επίπεδο των ασκήσεων, κάτι φαίνεται να λέει στους αθλητές συνωμοτικά κοιτώντας κάπου εκεί ψηλά, ο οδηγός-διευθυντής της μυσταγωγίας αρχίζει να ψέλνει ασταμάτητα με ολόκλειστα μάτια, το τύμπανο να αρχίζει να ξεκουφαίνει στην κυριολεξία την ατμόσφαιρα ανεβάζοντας την ένταση του ήχου επικίνδυνα, οι ενδιάμεσοι χτύποι του κουδουνιού να τροποποιούν το κρεσέντο των ψαλμών, όλοι να μιλάνε δυνατά πια, τα ερεθίσματα σ’ όλες τις αισθήσεις στο έπακρον, κοιτάνε πέρα μακριά σαν να μην βλέπουν, δεν καταλαβαίνω τίποτα απ’ ότι γίνεται, η μουσική με το τύμπανο και οι εκκλήσεις στον Αλλάχ να γίνονται μαζικά, υστερικά, σαν ανεκπλήρωτη μαρμαρυγή των αισθήσεων, μια μορφή έντονου πτερυγισμού ατομικών και ομαδικών συναισθημάτων και συμπεριφορών, λίγο αργότερα πανταχού παρούσα και ζωγραφισμένη στα πρόσωπα η ηδίστη ικανοποίηση, το πιστοποιητικό του καλύτερου αθλητή να δίνεται από τον αρχαιότερο σε ηλικία στον καλύτερο στην επίδειξη, εν προκειμένω σε ένα νεαρό αθλητή, οι άλλοι να υποκλίνονται με σεβασμό σ’ αυτόν που ίσως αργότερα, κάποια χρόνια μετά, θα πάρει τη θέση μαζί με τους άλλους συναθλητές δίπλα σ’ αυτούς που βρίσκονται ομαδικά κορνιζωμένοι ψηλά στους τοίχους του γυμναστηρίου!

Το ψηφιακό ρολόι φαίνεται τελικά πως είναι αμείλικτο κι έχει κι εδώ τον συμβουλευτικό του ρόλο. Ο πρώην επιταχυμένος ρυθμός των ασκήσεων πέφτει πια σταδιακά, χαλαρώνει, μέχρι που σταματά τελείως. Ξαφνικά σηκώνονται όλοι, αθλητές, διοργανωτές και πολυποίκιλο θεάμον και συμμετέχον κοινό και στρέφονται προς μια κατεύθυνση. Δεν χρειάζονται και πολλά για να μαντέψω τη συγκυρία! Είναι η ιερή στιγμή που όλοι στρέφονται προς την κατεύθυνση της Μέκκας! Κάτι ψάλλουν με σιγανή φωνή, ο οδηγός δίνει παρεμπιπτόντως και εδώ το ενδεδειγμένο πρόσταγμα της στιγμής.

Σηκώθηκα κι εγώ αμήχανα. Ίσως από σεβασμό στις παραδόσεις τους, ίσως επειδή έτσι μπορούσα να παρακολουθήσω τα τεκταινόμενα καλύτερα, ευκολότερα και σφαιρικότερα! Ο διπλανός μου λέει κάτι που πάλι δεν καταλαβαίνω. Φροντίζει έτσι να μου το κάνει εύκολα κατανοητό με τις κινήσεις του. Φαίνεται σαν να θέλει να μου πει ότι μπορώ να καθίσω στην καρέκλα μου, ότι δεν είναι απαραίτητο για ένα μη μουσουλμάνο να στέκεται όρθιος ετούτη την ιερή γι αυτούς στιγμή!