Επικαιρότητα
Άρθρογραφία
Ψυχαγωγία

"Οι επίγειες οδύσσειες της ηφαιστειακής σκόνης"

Προδημοσίευση από το βιβλίο "Οδοιπορικό στη Σοβιετική και Νέα Βαλτική" που θα κυκλοφορήσει προσεχώς

οδοιπορικό βαλτική σχορετσανίτης προδημοσίευση

Του Γεωργίου Νικ.Σχορετσανίτη

"Το ταξίδι είναι το μόνο πάθος που δεν χρειάζεται
να αισθάνεσαι ντροπή μπροστά στις διάνοιες"  

Lennart Meri  (Πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας της Εσθονίας) 

Όταν ο πρόεδρος της Εσθονίας Τόμας Χ. Ίλβες έφτασε τον  Απρίλιο του 2010 στην Τουρκία για επίσημη επίσκεψη, πίστευε αρχικά κι αυτός όπως όλοι οι πέριξ αυτού, ότι θα ήταν ένα ακόμα από τα δεκάδες σύντομα, ελπίζοντας καρποφόρα, ταξίδια που είχε προγραμματισμένα να κάνει στο εγγύς μέλλον, εκπροσωπώντας, ως όφειλε,  τη σχετικά νεοσύστατη χώρα του στο διεθνές στερέωμα και γίγνεσθαι.

Σίγουρα πιο πολύ σκεφτόταν τί θα μπορούσε με την ευκαιρία της επίσκεψής του να αποκομίσει η λιλιπούτεια χώρα του από τον τουρκικό γίγαντα, τουρισμό ή στο πεδίο των εισαγωγών και εξαγωγών, πιθανότατα. Όμως η αναπάντεχη έκρηξη του ηφαιστείου της Ισλανδίας στα μέσα εκείνου του μήνα, άλλαξε το ρου του προγράμματος και του δρομολογίου επιστροφής και ο πρώτος πολίτης της Εσθονίας, λόγω των δυσμενών συνθηκών των αεροπορικών ταξιδιών, ειδικά στο βόρειο ημισφαίριο του πλανήτη μας, αναγκάστηκε να διασχίσει arcanum  arcanorumοδικώς εννέα κράτη μέσα σε τέσσερις ημέρες για να φτάσει στη βάση του.

Ο κ.Ίλβες έφυγε από την Κωνσταντινούπολη την Κυριακή, τη Δευτέρα δείπνησε με το Σέρβο πρόεδρο Μπόρις Τάντιτς, στην Πολωνία κατέθεσε στέφανο στον τάφο του προέδρου Λεχ Κατσίνσκι και λίγο πριν φτάσει στην πατρίδα του, δήλωνε με κάποια, τις οίδε πράγματι, υφέρπουσα συστολή: "Δεν είμαι ο Οδυσσέας που επιστρέφει στην Πηνελόπη του ύστερα από είκοσι χρόνια. Η δική μου περιπλάνηση διήρκεσε μόλις τέσσερις ημέρες"! Ο πρόεδρος και η δεκατετραμελής συνοδεία του νοίκιασαν λεωφορείο για να τους μεταφέρει στο Ταλίν, αλλά λόγω του αυστηρού πρωτοκόλλου και των κανονισμών ασφαλείας, ως είθισται, των υψηλόβαθμων πολιτικών προσωπικοτήτων, το προεδρικό ζευγάρι σε κάποια κράτη έπρεπε να μετακινηθεί με διαφορετικό αυτοκίνητο.

Ο πρόεδρος, όπως αποκάλυψε σε συνέντευξη μερικές ημέρες αργότερα, για να εξοστρακίσει την προφανή του πλήξη διάβαζε - τί άλλο βεβαίως - την ανακάμπτουσα στο πολιτιστικό προσκήνιο εσθονική λογοτεχνία και τις προσφιλείς του εφημερίδες, τις οποίες προφανώς κατέβαζε από το διαδίκτυο και απόλαυσε όσο μπόρεσε την ασύμβλητη θέα των οργιαστικών ανοιξιάτικων τοπίων των χωρών που απρογραμμάτιστα και αναγκαστικά εμφιλοχωρούσε και διέσχιζε.

Φυσικά και δεν ήταν ο μόνος που επηρεάστηκε ποικιλοτρόπως απ’ αυτή την αναπάντεχη χρονική  συγκυρία! Καθώς η ηφαιστειακή σκόνη εγκατέλειπε στο χάος τα βορειοευρωπαϊκά αεροδρόμια, πολλοί ταξιδιώτες προτίμησαν να δοκιμάσουν την τύχη τους στις παρυφές και τα ενδότερα της γηραιάς ηπείρου με αυτοκίνητα, τρένα, λεωφορεία και πλοία. Και βέβαια οι περισσότεροι θα έχουν να ενθυμούνται και διηγούνται την απρόσμενη περιπέτεια και την ταλαιπωρία των τελευταίων ημερών και ακόμα τις ιδιωτικές σκηνές της ανεπιτήδευτης μη αναμενόμενης και περίεργης ομορφιάς και αγωνίας.

Η δική μου περιπέτεια είχε ως επίκεντρο και βάση το αεροδρόμιο του Μονάχου, στα μισά του δρόμου για τη Νέα Υόρκη, εγκαταλείποντας άλλη μια φορά, σχετικά εύκολα ομολογουμένως, τη σύγχρονη ελλαδική και  μεσογειακή, ταυτόχρονα, Ωγυγία μου. Με τη σειρά μου καρφίτσωσα στο ταξιδιωτικό μου curriculum vitae, την εβδομαδιαία καθήλωση και αναμονή μου στην αρκετά γνωστή και ελκυστική, κατά τα άλλα, πρωτεύουσα της Βαυαρίας.

Τροφοδοτώ τώρα τη μνήμη μου αποσπασματικά με τα σχετικά πρόσφατα γεγονότα σε συνδυασμό με μερικές αταξινόμητες στιγμές εκείνων των ημερών. Προσπαθώ ν’ αφυδατώσω από συναισθήματα, όσο γίνεται, τις γεμάτες αναμονή ημέρες, να συμπυκνώσω τις πλημυρισμένες με αβεβαιότητα νύχτες, να δω εκ του μακρόθεν και αποφορτισμένος, κάπως ψύχραιμα, στεγνά, τώρα που όλα  έγιναν κοντινό παρελθόν, που ολοένα απομακρύνεται. Εις μάτην όμως! Η σύγκριση φαντάζει αδύναμη. Ξαφνικά ο κόσμος μας έγινε απελπιστικά μεγάλος και αταξινόμητος! Παλινδρόμησε μέσα σε μια στιγμή, έναν ολόκληρο αιώνα πίσω! Φανερώθηκε το πεπερασμένο των ανθρωπίνων δυνατοτήτων συγκρινόμενο με το μεγαλείο και την μήνιν των Ουρανών και των αγνώστων ιδιορρυθμιών τους.

τάλιν σχερετσανίτης οδοιπορικό βαλτικήΕκφράζοντας όσο πιστότερα είναι φυσικά εφικτό, την δαψίλεια των αναφυομένων συναισθημάτων πολλών ταξιδευτών, τις απειλητικά συσσωρευόμενες και αμφιλαφείς ανησυχίες, αλλά το σπουδαιότερο, τις αβέβαιες προσδοκίες τους, μια αιφνίδια συγκυρία ήταν ικανή να μας φέρει πολύ πίσω στο χρονικό τερέν. Η γνώριμη θέα χιλιάδων ανθρώπων καθημερινά κάτω από τα τεράστια μόνιτορ του αεροδρομίου με ανοιχτά τα στόματα από την περιρρέουσα αβεβαιότητα, καταδείκνυε εύγλωττα την ακαμψία των επιλογών του ανθρώπου σε τέτοιες καταστάσεις οι οποίες, φευ, θα επαναληφθούν στατιστικά, χωρίς αμφιβολία κάποια άλλη φορά εις το μέλλον. Οι ήπειροι και οι χώρες τους, αίφνης απομακρύνθηκαν δραματικά μεταξύ τους. Οι ήδη προγραμματισμένες εμπορικές και επιστημονικές συναντήσεις δεν έλαβαν χώρα, οι υπογραφές των πολυαναμενόμενων συμφωνιών αναβλήθηκαν γι’ αργότερα, τα εμπορεύματα έπρεπε κι’ αυτά με τη σειρά τους να περιμένουν με ότι αυτό συνεπαγόταν.

Αρκετοί ήταν αυτοί που έφυγαν με όποιο πρόσφορο μέσο για τον προορισμό τους, όπου βεβαίως ήταν εφικτό. Τραίνα και αυτοκίνητα κατά κύριο λόγο στην ημερησία διάταξη. Κι άλλοι πολλοί που ακύρωσαν τα όποια σχέδιά τους γι’ αργότερα, προσπαθώντας να επιστρέψουν.τάλιν οδοιπορικό σχορετσανίτης

Λίγη ταλαιπωρία, κάποια αλλαγή ή καθυστέρηση του δρομολογίου, του ημερολογίου ή και του ωραρίου λοιπόν, φαίνεται τελικά πως ήταν ικανοί παράγοντες-αφορμές να πυροδοτήσουν για πολλούς τον εύφλεκτο και επικίνδυνο μηχανισμό αναπόλησης της ύπουλα υφέρπουσας και συγκεκαλυμμένης πληκτικής καθημερινότητας, της δραματικής νοσταλγίας της ιδιωτικής βάσης ενός εκάστου, της χωρίς εμφανείς ανατροπές καθημερινής, δρομολογημένης και διατεταγμένης πορείας απ’ την οποία ίσως θέλαμε να ξεφύγουμε ταξιδεύοντας κάπου μακρυά απ’ εκεί σε μια συγκεκριμένη στιγμή ή περίοδο, αγνοώντας προαιώνιες και παραδοσιακές φόρμες, άκαμπτους και δεδομένους κανόνες, βασικές θεωρίες και τεκμηριωμένες, ιστορικά, αρχές της προαιώνιας έννοιας του ταξιδιού και των πολυεπίπεδων συνθηκών που αναγκαστικά το διέπουν.

ρίγα οδοιπορικό σχορετσανίτης"Καθώς ο Ντέιβιντ τοποθετούσε μία βαλίτσα στον ταινιόδρομο, κατέληξε σε μία αναπάντεχη και ανησυχητική συνειδητοποίηση: στις διακοπές κουβαλούσε και τον εαυτό του. Όποιες κι αν ήταν οι αρετές του "Ξενώνα Δήμητρα", θα υπονομεύονταν καίρια από  το γεγονός ότι στη βίλα θα ήταν και εκείνος! Είχε κλείσει το ταξίδι ελπίζοντας ότι θα κατάφερνε να χαρεί τα παιδιά του, τη γυναίκα του, τη Μεσόγειο, λίγη σπανακόπιτα και τον αττικό ουρανό, αλλά ήταν φανερό ότι αναγκαστικά θα προσλάμβανε τα πάντα μέσα από το παραμορφωτικό φίλτρο του εαυτού του, με τα εξουθενωτικά επίπεδα φόβου, άγχους και αλλοπρόσαλλων επιθυμιών που τον χαρακτήριζαν".

Μιλάει, εκ μέρους ενός ταξιδιώτη, ένας εθελούσια εγκλεισμένος επί μία εβδομάδα κάπου αλλού, στον πλέον πρόσφατο επιβατικό κόμβο, τον Επιβατικό σταθμό 5, του μεγαλύτερου λονδρέζικου αεροδρομίου, στο Χήθροου. Το καλοκαίρι του 2009, ο Ελβετός, αλλά κάτοικος Λονδίνου, Αλαίν ντε Μποττόν, αποδεχόμενος τη σχετική πρόσκληση από τους υπευθύνους του εν λόγω αεροδρομίου, εγκαταστάθηκε εκεί ως ο πρώτος φιλοξενούμενος συγγραφέας στην ιστορία του, με τελικό σκοπό τη συγγραφή ενός σχετικού βιβλίου.

Με την απεριόριστη πρόσβαση σε όλους τους χώρους ενός εκ των πιο μεγάλων και πολυσύχναστων αεροδρομίων του κόσμου, μίλησε με τους πάντες, προσωπικό και ταξιδιώτες, δημιουργώντας με την προσήκουσα ορθοέπεια ένα στοχαστικό κείμενο για τη φύση των ταξιδευτών, του ταξιδιού αυτού καθ’ εαυτού, της εργασίας, της καθημερινότητας και ανέλυσε σχοινοτενώς μερικά από τα δείλαια λιθουανία σχορετσανίτης οδοιπορικόανθρώπινα συναισθήματα, δίνοντάς μας άλλη μία υποψία από το συγγραφικό του δόρπον, αλλά πλουτίζοντας παράλληλα το εκδοτικό του βιογραφικό μ’ ένα καινούργιο,  λοίσθιο εγχείρημα sine quibus non!

Σε άλλους αιώνες και μακρινές εποχές βεβαίως, οι ταξιδευτές, ειδικά οι φιλόδοξοι, ανερχόμενοι και υπό εκκόλαψη συγγραφείς, είχαν και άλλα να τους απασχολούν, πλην των καθαρά τεχνικών, γραφειοκρατικών, οικονομικών και διαδικαστικών θεμάτων του ταξιδιού τους. Σκέψεις, αγωνίες και ερωτήματα που είχαν να κάνουν με την σωστή και αντικειμενική καταγραφή της κατάστασης της νέας και άγνωστης εκείνης γης που επισκέπτονταν, πέρα από  την αποκλειστικά υποκειμενική ματιά που έπρεπε όμως να συνδυασθεί με την προηγούμενη αριστοτεχνικά, αφήνοντας ο καθένας το δικό του στίγμα εις το διηνεκές, πολύτιμη μαρτυρία και παρακαταθήκη για χρήση των ανήσυχων εκπροσώπων των επόμενων γενεών, αποτυπωμένο με τις εκάστοτε συγγραφικές ιδιορρυθμίες του, στις λογοτεχνικές σελίδες της εποχής του.

"We travelers are in very hard circumstances. If we say nothing but what has been said before us, we are dull and have observed nothing. If we tell anything new, we are laughed at as fabulous and romantic".Τα παραπάνω λόγια ανήκουν στην Αγγλίδα  Lady Mary Montagu Wortley (26 Μάη 1689-21 Αυγούστου 1762) γνωστή συγγραφέα ταξιδιωτικής λογοτεχνίας και αριστοκράτισσα στην εποχή της, από την οποία τα δανείζομαι επί τη ευκαιρία και τα επαναφέρω στο προσκήνιο.

τάλιν σχορετσανίτης οδοιπορικόΞαφνικά εικάζω ότι πρέπει να κλείσω τα πολύτιμα πληροφοριακά χαρτιά και τις πιστές σημειώσεις μου, παραμένοντας φυσικά ταυτόχρονα όσο γίνεται πιστός στο, μάλλον άτρεπτο για μερικούς αιώνες, δοκίμιο περί ταξιδίου του Francis Bacon. Μαντεύω πως κάτω στο βάθος, πέρα μακρυά στην άλω του γαλακτόχρου ορίζοντα, πρέπει λογικά αυτή την ώρα… να βρέχει. Σπεύδω να απωθήσω όλες τις προηγούμενες ιδεοληπτικές σκέψεις μου, να τις εξοστρακίσω όσο περιθωριακότερα γίνεται, να απαλλαγώ αν γίνεται  απ’ αυτές, τουλάχιστον για την ώρα, με την όση αποφασιστικότητα, συντονισμένες κινήσεις, ταχύτητα και ρυθμό, η ψιλόλιγνη κατάξανθη αεροσυνοδός της Βαλτικής αεροπορικής εταιρείας μαζεύει τα πλαστικά κυπελάκια του καφέ λίγο πριν την προσγείωση του αεροσκάφους στο καταπράσινο Ταλίν της Εσθονίας που ακόμα όπως φαίνεται αντιστέκεται στην ανήμπορη νύχτα. Με περιμένει αυτή η μεσαιωνική, αλλά καινούργια μητρόπολη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ακόμα φωτισμένη!

Βιβλιογραφικές αναφορές

  • Γεώργιος Νικ. Σχορετσανίτης: Οδοιπορικό στη Σοβιετική και Νέα Βαλτική. ΒΗΤΑ Ιατρικές Εκδόσεις. (Υπό έκδοση). Αθήνα.