Επικαιρότητα
Άρθρογραφία
Ψυχαγωγία

Σε ένα ισλαμικό νεκροταφείο του αγροτικού Ουζμπεκιστάν

νεκροταφεία ουζμπεκιστάν γιώργος σχορετσανίτης

Μπροστά απ’ τους άρτι σοβατισμένους με λάσπη τάφους.

Του Γεωργίου Νικ.Σχορετσανίτη

Κεντρικό Ουζμπεκιστάν. Σε πρωινή αναγκαστικά πορεία πριν αντιμετωπίσουμε αλύπητα τις ιδιορρυθμίες της φύσεως και του επερχόμενου απειλητικού μεσημεριού. Ανοιχτός ορίζοντας σε μεγάλη έκταση, σταδιακές εναλλαγές από  ερημικό σε πεδινό τοπίο και αντιστρόφως, με όλα τα ενδιάμεσα στάδια και τους συνήθεις απελπισμένους χαμηλούς θάμνους, σκόρπιους εδώ κι εκεί. Οι δρόμοι σε νηπιακή κατάσταση ταλαιπωρούν το ασυνήθιστο σώμα.

Πολύωρες κακουχίες μέσα σε χωματόδρομους, μερικές φορές σε κατ’ ευφημισμόν ασφαλτοστρωμένους, τεχνοτροπίας περισσότερο πάτςγουερκ  (patchwork), με τις τόσες αναμενόμενες πια μικρές και μεγαλύτερες λακκούβες σ’ όλη την επικράτεια ετούτων των γεωγραφικών παραλλήλων. Μοναδική ανάπαυλα τα υποτυπώδη καφενεία-τειοποτεία ανάμεσα στις διαδρομές ή συνηθέστερα κάπου στη μέση των χωριών. Εδώ οι κάτοικοι με τις συνήθεις καθημερινές ασχολίες τους σε πλήρη εξέλιξη για την προκείμενη ώρα.

Η Ουζμπέκα ξεναγός Ρίμα, έχει διαφορετική γνώμη. Κατευθυνόμαστε σε ένα ισλαμικό νεκροταφείο. Τεράστια η έκτασή του, όσο αγκαλιάζει το κουρασμένο αλλά έκπληκτο βλέμμα. Μια βαρειά   μισανοιγμένη σιδερένια μισοσκουριασμένη πόρτα οδηγεί στο εσωτερικό του. Τάφοι χωμάτινοι σε χιλιάδες αριθμούς, σε χαμηλούς λοφίσκους μόλις λίγων μέτρων. Μερικοί σε καλή κατάσταση, άλλοι σε χειρότερη, αποτέλεσμα του χρόνου και των στοιχείων της φύσεως, κυρίως της βροχής όποτε αυτή εμφανίζεται.

Τρείς νεαροί γύρω στα εικοσιπέντε, όχι παραπάνω, φαίνεται να βρίσκονται απασχολημένοι, σε κάποιου είδους υπηρεσία. Ο  ένας προσπαθεί χειροκίνητα να αντλήσει νερό από ένα είδος τουλούμπας, παρεμφερούς με αυτές οι οποίες  είχαν σημαδέψει τη νεανική μου ηλικία κάπου πολύ μακριά απ’ εδώ, γεωγραφικά και χρονικά, και να το μαζέψει σε πλαστικά μπιτόνια. Οι άλλοι δύο απασχολούνταν με τη δημιουργία λάσπης σε κάποια αυτοσχέδια λεκάνη από ένα μισοκομμένο  βαρέλι,  ανακατεύοντας μαζί  χώμα, νερό και άχυρα.

Απ’ τους διπλανούς πρόσφατα σοβατισμένους  τάφους, φαίνεται πως ετούτη η δουλειά θα διαρκούσε για  αρκετή ώρα. Ίσως καλύτερα έτσι, να γίνουν κτήμα μου κάτι παραπάνω πληροφορίες ή λεπτομέρειες για τις ταφικές συνήθειες των μουσουλμάνων Ουζμπέκων στις αγροτικές περιοχές, εκεί που ακόμα δεν έφτασε ο αέρας της ευκολίας στις συναλλαγές με τον κόσμο των νεκρών. 

Η Σαρία, ο ισλαμικός θρησκευτικός νόμος, όπως ξέρουμε, απαιτεί σε όλες τις περιπτώσεις την ταφή του νεκρού, αν και υπάρχουν μερικές  ιδιορρυθμίες τοπικές, αναλόγως των συνηθειών του κάθε λαού σε όλα τα μήκη και πλάτη της ισλαμικής απεραντοσύνης. Τα έθιμα όμως, είναι συνήθως κοινά στους περισσότερους μουσουλμανικούς λαούς, σε όποια χώρα η  ήπειρο κι αν αναφερόμαστε. Της ταφής προηγείται ένα σύνηθες εξαγνιστικό λουτρό του σώματος και οι ανάλογες επικλήσεις και προσευχές των οικείων, των συγγενών και των φίλων του νεκρού.

Η καύση του σώματος του νεκρού εδώ δεν έχει θέση και  απαγορεύεται αυστηρώς.  Το λουτρό γίνεται σχεδόν πάντα πλην εξαιρετικών περιπτώσεων στην αρχή, ακολουθεί το τύλιγμα του σώματος με ένα λευκό βαμβακερό ή λινό πανί, οι προσευχές και η ταφή του νεκρού το συντομότερο σε τάφο, έτσι ώστε το κεφάλι του να είναι πάντοτε στραμμένο προς τη Μέκκα.

νεκροταφεία ουζμπεκιστάν σχορετσανίτηςΗ τακτική του πλυσίματος διαφέρει από τόπο σε τόπο και από τις χρονικές συγκυρίες και ο σκοπός του φυσικά είναι ο καθαρισμός του πτώματος του απερχομένου νεκρού.

Ιδανικά, αυτό συμβαίνει όσο το δυνατόν συντομότερα, μέσα σε λίγες ώρες από την πραγματική ώρα του θανάτου. Η ορθόδοξη πρακτική είναι  το σώμα να πλένεται, ενώ είναι καλά να είναι τοποθετημένο  πάνω του ένα πανί. Στη συνέχεια το νερό χύνεται σε όλο το σώμα. Τα γεννητικά του όργανα θα πρέπει να βρίσκονται καλυμμένα  ανά πάσα στιγμή. Η διαδικασία της πλύσης  γίνεται συνήθως από τους άμεσους και κοντινότερους συγγενείς του ίδιου φύλου με το νεκρό. Στην περίπτωση φυσικά βίαιου θανάτου ή ατυχήματος και  αν ο νεκρός υπέστη τραυματισμό ή ακρωτηριασμό, τα παραπάνω γίνονται από τους υπαλλήλους του νεκροτομείου, με τέτοιο τρόπο ώστε να υπάρχει η ελάχιστη διαρροή αίματος ή άλλων βιολογικών υγρών στο φυσικό περιβάλλον και το σώμα του πεθαμένου παραδίδεται στη συνέχεια στους οικείους του για τα περαιτέρω.

Το άσπρο σάβανο θα πρέπει να είναι απλό και μικρό και χρησιμοποιείται όπως είναι ευνόητο για να προστατεύσει την ιδιωτική ζωή του νεκρού. Για τους άντρες χρησιμοποιούνται μόνο τρία κομμάτια υφάσματος, ενώ για τις νεκροταφεία ουζμπεκιστάν σχορετσανίτηςγυναίκες πέντε κομμάτια πανιού. Οι μουσουλμάνοι της κοινότητας ή της γειτονιάς του νεκρού συγκεντρώνονται αργότερα στο σπίτι του αποβιώσαντος και προσεύχονται για την ψυχή του και για την συγχώρεση των αμαρτιών του.
 

Οι ακριβείς τρόποι της κηδείας μπορεί να διαφέρουν από τρόπο σε τρόπο, αλλά σε γενικές γραμμές είναι περίπου ίδιοι. Στη Μέση Ανατολή ξέρουμε ότι οι γυναίκες συνήθως αποθαρρύνονταν στις περισσότερες των περιπτώσεων  από τη συμμετοχή τους στη νεκρική πομπή. Ο λόγος για αυτό είναι ότι στην προ-ισλαμική Αραβία ήταν σύνηθες και παραδοσιακό ίσως, να θρηνούν δυνατά, ενώ το  Ισλάμ δεν επιτρέπει τους θρήνους στις κηδείες.

Ο τάφος πρέπει να ευθυγραμμίζεται με την κατεύθυνση της Μέκκας και το σώμα τοποθετείται μέσα χωρίς φέρετρο, σε απόσταση περίπου τριάντα εκατοστών από το έδαφος. Πολλοί τάφοι, μερικές φορές, δεν έχουν καμία σήμανση, ή επισημαίνονται μόνο με ένα απλό στεφάνι ή λίγα  λουλούδια. Οι συγγενείς βεβαίως του κάθε νεκρού γνωρίζουν πάντοτε τον τάφο του δικού τους ανθρώπου.

 

Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια συνηθίζεται ολοένα και πιο πολύ να ανεγείρονται οικογενειακά ταφικά μνημεία σε κάποια  συγκεκριμένη θέση του νεκροταφείου, τουλάχιστον για μερικούς εύπορους.Το πτώμα τοποθετείται μέσα στον τάφο από τους νεκροθάφτες και ακολουθούν καινούργιες  προσευχές για τη συγχώρεση του νεκρού. Αυτή η προσευχή είναι η τελευταία επίσημη συλλογική προσευχή για το νεκρό. Σύμφωνα με την παράδοση, τα αγαπημένα πρόσωπα και οι συγγενείς του νεκρού τηρούν τριήμερο πένθος υποδεχόμενοι τους επισκέπτες στο σπίτι τους για τα συνήθη συλλυπητήρια. Η θλίψη για το θάνατο ενός αγαπημένου προσώπου είναι κάτι το φυσιολογικό νεκροταφείο ουζμπεκιστάν σχορετσανίτηςκαι το κλάμα χωρίς δυνατούς θρήνους,  φωνές και χειρονομίες,  τόσο από τους άντρες όσο και απ’ τις γυναίκες, είναι απολύτως αποδεκτό στο Ισλάμ. 

Στις χήρες όμως, ακολουθεί μια περίοδος πένθους τεσσάρων μηνών και δέκα ημερών, σύμφωνα πάντοτε με το Κοράνιο.Σε αυτό το διάστημα, η χήρα δεν μπορεί  να ξαναπαντρευτεί, κι αυτό γίνεται για να είναι όλοι σίγουροι ότι δεν είναι ήδη έγκυος από τον εκλιπόντα.
 

‘’Αν κανείς από σας πεθάνει και αφήνει χήρα πίσω του, θα πρέπει (η γυναίκα ) να περιμένει να περάσουν   τέσσερις μήνες και δέκα ημέρες για να διαθέσει τον εαυτό της. Όταν εκπληρωθεί αυτό το χρονικό διάστημα, τότε δεν έχετε καμία ενοχή, αν διαθέσουν τον εαυτό τους κατά τρόπο σωστό και λογικό. Κι ο Αλλάχ  είναι γνώστης των όσων κάνετε.

    Δεν έχετε καμία ενοχή αν υποδηλώνετε στις γυναίκες αρραβώνα ή τον κρατήσετε στις καρδιές σας. Ο Αλλάχ ξέρει ότι τις αγαπάτε μ’ νεκροταφείο ουζμπεκιστάν σχορετσανίτηςόλη σας την καρδιά, όμως μην κάνετε μυστική συμφωνία μ’ αυτές  παρά με τίμιους όρους, και μην πραγματοποιείτε το δεσμό του γάμου μέχρις ότου εκπληρωθεί το καθιερωμένο χρονικό διάστημα. Και μάθετε ότι ο Αλλάχ γνωρίζει ότι υπάρχει  στις καρδιές σας και προσέξτε Τον. Και μάθετε ότι ο Αλλάχ είναι πολύ Επιεικής και Αμνησίκακος’’.

Κοράνιο 2: 234-235

κοράνι νεκροταφεία ουζμπεκιστάν σχορετσανίτηςΟι μελετητές του Ισλάμ, θεωρούν αυτήν την οδηγία του Κορανίου μια ισορροπία μεταξύ του πένθους της γυναίκας για το θάνατο του συζύγου της και την προστασία της χήρας από την πολιτιστική ή κοινωνική μομφή, αν αυτή  ενδιαφερθεί για έναν  νέο γάμο, που αρκετά συχνά παριστούσε και παριστά και σήμερα σε μερικές τουλάχιστον περιπτώσεις, οικονομική αναγκαιότητα. Η διάταξη αυτή λειτουργεί επίσης για την προστασία των δικαιωμάτων ιδιοκτησίας του αγέννητου εμβρύου, αφού η διάρκεια των τεσσάρων μηνών και δέκα ημερών είναι αρκετή για να διαπιστωθεί αν μια γυναίκα είναι έγκυος ή όχι.
 

    Οι σύζυγοι συνιστάται επίσης, να κάνουν  μια διαθήκη υπέρ των συζύγων τους για την παροχή εστίας διαμονής και συντήρησης ενός έτους, εκτός εάν οι γυναίκες εγκαταλείψουν οι ίδιες το σπίτι. Όπως αναφέρεται στο Κοράνιο:

    ‘’Κι εκείνοι από σας που πεθαίνοντας αφήνουν χήρες, θα πρέπει να δωρίσουν σ’ αυτές με διαθήκη τα μέσα συντήρησης και κατοικίας τους για ένα χρόνο. Αλλά αν φύγουν αυτές απ’ το σπίτι, τότε δεν έχετε καμιά ενοχή για ότι κάνουν  με τον εαυτό τους, αρκεί να είναι λογικό. Κι’ ο Αλλάχ είναι Πανίσχυρος και Σοφός’’.

Κοράνιο 2: 240

Οι νεαροί όλη αυτή την ώρα επισκέφτηκαν μερικούς τάφους, σε διάφορα μέρη μέσα στους χιλιάδες εδώ κι εκεί, κουβαλώντας μαζί τους τη λάσπη, τα φτυάρια, τα μυστριά  και τα μπιτόνια νερού όλα φυσικά αυτά πάνω στην τρίτροχη μηχανή. Είναι προφανές ότι έφτιαξαν εξωτερικά το χωμάτινο σοβά σε μερικούς μισοχαλασμένους. Κάθισαν σε μια άκρη ενός υπερυψωμένου τάφου, στη προφυλαγμένη από τον ήλιο σκιά και άναψαν τσιγάρο. Καθίζοντας και συζητώντας μαζί τους καταλαβαίνω ότι οι ζώντες συγγενείς των νεκρών αυτών των τάφων, έναντι φυσικά κάποιου μικρού φιλοδωρήματος, ζητάνε από τους νεαρούς την συντήρηση και τον καλλωπισμό  του τάφου του δικού τους ανθρώπου σε τακτά χρονικά διαστήματα ή όποτε τέλος πάντων κριθεί αναγκαίο.

Ήταν ευγενικοί και δεν αρνήθηκαν οποιαδήποτε πληροφορία είχε σχέση με τις σχετικές πρακτικές διαδικασίες  στην άχαρη για πολλούς αλλά όμως αναγκαία δουλειά τους στο απέραντο ετούτο βασίλειο των νεκρών, το αντίθετο μάλιστα μπορώ να ισχυριστώ, όσες μπορούσαν φυσικά να μου προσφέρουν με τα εμβρυικά αγγλικά τους, τις περισσότερο εύγλωττες χειρονομίες τους, αλλά κυρίως μέσω της συμπληρωματικής γλωσσικής βοήθειας και μετάφρασης από την ηλικιωμένη, αλλά τόσο πρόσχαρη και ακούραστη, Ουζμπέκα ξεναγό μου.