Επικαιρότητα
Άρθρογραφία
Ψυχαγωγία

«Γλωσσικά Μοναστηρακίου Ρεθύμνης - Η ντοπιολαλιά των προγόνων μας»

   Γιάννης και Ελένη Αλεξανδράκη,  Αθήνα 2022

Του Νίκου Καστρινάκη*

Ο Γιάννης, συνταξιούχος Δάσκαλος όπως κι η Ελένη, ζευγάρι επί πενηνταοχτώ συναπτά έτη, μένουν στην Αθήνα.
Εκείνος γεννήθηκε και μεγάλωσε στο Μοναστηράκι Αμαρίου κι εκείνη από τη Σίκινο αλλά η μητέρα της από το Μοναστηράκι.
Αρχοντικές φυσιογνωμίες κι οι δυο τους, με μια άριστη οικογένεια.
Αγάπησαν κι οι δυο το Μοναστηράκι κι ασχολούνταν όχι μόνο με τη σκέψη μ’ εκείνο μέρα και νύχτα.
Τούτο το μικρό χωριό και οι άνθρωποί του, στη σκιά του Ψηλορείτη, που απέχει μόνο 37 χιλιόμετρα από το Ρέθυμνο προς την ενδοχώρα, σε υψόμετρο 380 μέτρα, με 100 περίπου κατοίκους, σαν να μην το έχουν εγκαταλείψει ούτε στιγμή.
Τους συναντάς κι είναι σαν να βρίσκεσαι στην πλατεία του Μοναστηρακιού, κάτω από τον μεγάλο υπεραιωνόβιο πλάτανο και συνομιλείς με όλους γυναίκες κι άντρες που δεν έφυγαν ποτέ από το χωριό τους και σου εξιστορούν όλα τα βιώματά τους από την παιδική ηλικία μέχρι τα βαθιά τους γεράματα.
Στη γλώσσα τη δική τους, την γνήσια κρητική, την ντοπιολαλιά τους, επηρεασμένη από τους πολυχρόνιους  καταχτητές (Ρωμαίους, Ενετούς, Τούρκους),   καθαρή όμως από  σύγχρονες τουριστικές και διαδικτυακές  επιρροές.
Χωρίς να είναι λεξικό με την στενή  έννοια της λέξης, είναι ένα βιβλίο 519 σελίδων που αναφέρεται σε όλες τις λέξεις, στη γλώσσα, των Μοναστηριακιανών, σε όλες τις εκφάνσεις και τα στάδια της ζωής, από την κύηση μέχρι την εκδημία, σε όλες τις ασχολίες των  ανθρώπων, που χρησιμοποιούνταν μέχρι τα μισά του προηγούμενου (του 20ου)  αιώνα. «Έκτοτε –όπως αναφέρουν οι συγγραφείς-, λόγω της συνεχώς διευρυνόμενης εκπαίδευσης, της στενότερης επαφής του ντόπιου πληθυσμού με τους λοιπούς Έλληνες και της εν πολλοίς, αυθαίρετης εισβολής της τηλεόρασης στα σπίτια μας, ως παράγοντα αγωγής και μόρφωσης, κατεδαφίστηκε το φράγμα της τοπικής λαλιάς, και ένα πλήθος, λέξεων της κοινής νεοελληνικής αντικατέστησε αντίστοιχες λέξεις του πατροπαράδοτου γλωσσικού ιδιώματος».
«Τα παραδείγματα, που παρατίθενται μετά την ερμηνεία των λέξεων είναι παρμένα από τον καθημερινό λόγο κατά φωνογραφική απόδοση συμπληρωμένα με παροιμίες, ομοιοκατάληκτα δίστιχα (μαντινάδες), ευχές, κατάρες, απειλές, βλαστήμιες κτλ»
Το βιβλίο συγκροτείται από τρία μέρη:
«Το πρώτο μέρος, 401 σελίδες,   με τίτλο  «ΛΗΜΜΑΤΑ» περιέχει τις λέξεις του ιδιώματος του Μοναστηρακίου κατά απόλυτη αλφαβητική σειρά εισάγοντας τον αναγνώστη με  τα γενικά χαρακτηριστικά της γραμματικής του κρητικού ιδιωματικού λόγου, δηλ.  στα μέρη του λόγου (άρθρα, ονόματα, αντωνυμίες, ρήματα, επιρρήματα, σύνδεσμοι, προθέσεις, επιφωνήματα, αριθμητικά,  τονισμός, παραγωγή και σύνθεση).

Το δεύτερο μέρος, με την ένδειξη «ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1», 43 σελίδες, περιέχει ένα πλούσιο λεξιλόγιο ταξινομημένο στις παρακάτω δεκατέσσερις ενότητες: Τα παλιά σπίτια, Αντικείμενα του σπιτιού, Γεωργικά εργαλεία, Υφαντική τέχνη, Γάλα και γαλακτοκομικά προϊόντα, η επίσημη κρητική φορεσιά, ο φούρνος, η φάμπρικα- το λιοτρίβι, ο μύλος, ο τσαγκάρης, ο χαρκιάς, το σομάρι, τοπωνύμια, η χλωρίδα και η πανίδα.
Με τον τρόπο αυτό προσφέρεται, στον αναγνώστη,  μια εναλλακτική προσέγγιση του γλωσσικού αντικειμένου καθώς του δίνει τη δυνατότητα να βρει συγκεντρωμένες όλες τις λέξεις που αφορούν σε κάθε συγκεκριμένη ενότητα, η οποία, πιθανόν, τον ενδιαφέρει.
Το τρίτο μέρος, με την ένδειξη «ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2», 38 σελίδες,  απαρτίζεται:
-από φράσεις στερεότυπες  και άλλες που χρησιμοποιούν οι συγχωριανοί τους στον προφορικό λόγο (συνολικά 613 φράσεις).
-από επώνυμα, βαπτιστικά ονόματα και παρανόμια (παρατσούκλια) στα οποία διερευνάται και η προέλευσή τους.»
Δομημένο με τον τρόπο αυτό το βιβλίο του Γιάννη και της Ελένης Αλεξανδράκη, δίνει με ιδιαίτερο σεβασμό και προσοχή μια ολοκληρωμένη εικόνα της γλώσσας, συνεπώς   και της ζωής των ανθρώπων που έζησαν και εξακολουθούν να  ζουν σ’ αυτό το όμορφο αρχοντικό χωριό του Ρεθύμνου.
Λαογραφική εργασία θα μπορούσε να χαρακτηριστεί και μάλιστα πλήρης.
Το βιβλίο αυτό έχει δοθεί στα μέλη του Συλλόγου Μοναστηριακιανών Αθηνών, στους χωριανούς,  σε βιβλιοθήκες και στο Κέντρο Έρευνας Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών εντελώς δωρεάν από τους συγγραφείς οι οποίοι κάλυψαν και τα έξοδα της έκδοσης.
Αξίζουν επαίνους τέτοιες προσπάθειες οι οποίες μάλιστα είναι ανιδιοτελείς.
Παραθέτουμε, ως δείγμα,  δύο τυχαίες σελίδες , την 129 και την 462, σκαναρισμένες:

*Ο Νίκος Καστρινάκης είναι εκπαιδευτικός